Quản lý chặt chẽ, nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, bảo vệ diện tích đất trồng lúa, đất rừng là luôn được Đảng, Nhà nước chú trọng nên mặc dù phải chuyển dịch diện tích lớn sang các mục đích sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp, xây dựng kết cấu hạ tầng,…nhưng giá trị sản xuất nông nghiệp ngày một tăng, nâng cao thu nhập cho nông dân. Đối với đất có nguồn gốc của các nông, lâm trường Bộ Chính trị đã ban hành 02 Nghị quyết, Chính phủ đã ban hành đồng bộ hệ thống văn bản để quản lý, nâng cao hiệu quả sử dụng phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Năm 2015, Quốc hội đã tổ chức giám sát tối cao về việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai có nguồn gốc từ nông, lâm trường quốc doanh. Trên cơ sở phân tích, đánh giá những kết quả đạt được cũng như những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân hạn chế, bất cập trong quản lý, sử dụng đất đai có nguồn gốc nông, lâm trường quốc doanh giai đoạn từ năm 2015 trở về trước, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 112/2015/QH13 yêu cầu Chính phủ thực hiện 5 nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu để tăng cường hiệu lực quản lý, hiệu quả sử dụng đất đai và nguồn tài chính, tài nguyên quốc gia thuộc các công ty nông, lâm nghiệp, ban quản lý rừng và các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân khác sử dụng đất đai có nguồn gốc từ đất nông, lâm trường.

Triển khai thực hiện Nghị quyết số 112/2015/NQ-QH13 của Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 11/CT-TTg, ngày 4/4/2016 về thực hiện Nghị quyết số 112/2015/NQ-QH13 của Quốc hội; Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo tăng cường thực hiện sắp xếp đổi mới các doanh nghiệp nông, lâm nghiệp. Các Bộ, ngành Trung ương ban hành các Thông tư và nhiều văn bản hướng dẫn, triển khai thực hiện chính sách, pháp luật của Nhà nước và chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về quản lý, sử dụng đất đai và sắp xếp, đổi mới và phát triển nông, lâm trường quốc doanh. Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các tỉnh đã ban hành nghị quyết, chương trình, kế hoạch, chỉ thị về tăng cường quản lý đất đai có nguồn gốc nông, lâm trường trên địa bàn. Năm 2018, Hội đồng Dân tộc của Quốc hội đã tiến hành giám sát chuyên đề về “Tình hình triển khai và kết quả thực hiện Nghị quyết số 112/2015/QH13 của Quốc hội về tăng cường quản lý đất đai có nguồn gốc từ nông trường, lâm trường quốc doanh do các công ty nông nghiệp, công ty lâm nghiệp, ban quản lý rừng và các tổ chức, hộ giá đình, cá nhân khác sử dụng” nhằm phân tích đánh giá tình hình thực hiện chính sách, pháp luật của Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương trong việc ban hành văn bản, công tác tổ chức thực hiện và những kết quả đạt được so với yêu cầu đặt ra, từ đó xác định trách nhiệm của cá nhân, tập thể liên quan, có những đề xuất nhằm thực hiện tốt hơn công tác.

Qua 05 năm thực hiện, với sự vào cuộc quyết liệt của các ngành, các cấp, nhiều nội dung của Nghị quyết số 112/2015/NQ-QH13 đã được tổ chức thực hiện và có kết quả bước đầu đáng được ghi nhận. Đã hoàn thành việc rà soát 246 công ty nông, lâm nghiệp và chi nhánh với diện tích giữ lại là 1.868.538 ha, tại 45 tỉnh, thành phố; bàn giao trả về địa phương để quản lý, sử dụng là 463.088 ha.

Để triển khai giai đoạn 2 của Nghị quyết, ngày 07/01/2020, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 32/QĐ-TTg phê duyệt “Đề án tăng cường quản lý đối với đất đai có nguồn gốc từ các nông, lâm trường quốc doanh hiện do các công ty nông nghiệp, công ty lâm nghiệp không thuộc diện sắp xếp lại theo Nghị định số 118/2014/NĐ-CP, ban quản lý rừng và các tổ chức sự nghiệp khác, hộ gia đình, cá nhân sử dụng” với mục tiêu: (1) Hoàn thành việc rà soát, xác định nguồn gốc sử dụng đất, phân định ranh giới thực tế của các đối tượng đang sử dụng; xác định cụ thể phần diện tích các công ty nông nghiệp, công ty lâm nghiệp đang quản lý, sử dụng và phần diện tích phải bàn giao cho địa phương; (2) Cung cấp hồ sơ kỹ thuật và pháp lý phục vụ quy hoạch, sắp xếp các điểm dân cư tập trung, lập phương án sử dụng đất, gắn việc bảo vệ và phát triển rừng với giảm nghèo bền vững, hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số ổn định cuộc sống; (3) Xử lý kịp thời các vi phạm về quản lý, sử dụng đất; phát hiện những tồn tại, bất cập, đề xuất các giải pháp, chính sách để xử lý và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ các nông, lâm trường; đề xuất giải pháp, xây dựng lộ trình giải quyết dứt điểm tình trạng tranh chấp đất đai, thu hồi tài sản, đất đai và tài chính cho nhà nước theo quy định của pháp luật; (4) Hoàn thiện thủ tục, hồ sơ giao đất, cho thuê đất đồng bộ, thống nhất với ranh giới đất trên thực địa; hoàn thành việc đăng ký, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất (dưới đây gọi là Giấy chứng nhận), lập hồ sơ địa chính, xây dựng cơ sở dữ liệu địa chính đối với đất có nguồn gốc từ các nông, lâm trường; (5) Tạo ra quỹ đất có quy mô diện tích lớn để phục vụ tái cơ cấu nông nghiệp, gắn với sản xuất hàng hóa nông nghiệp quy mô lớn.

Thủ tướng Chính phủ đã giao trách nhiệm cụ thể cho từng Bộ, ngành, địa phương hoàn thành các nhiệm vụ chủ yếu của đề án. Theo đó, Bộ Tài nguyên và Môi trường có trách nhiệm giúp Thủ tướng Chính phủ trong việc chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Tài chính chỉ đạo, hướng dẫn các địa phương tổ chức triển khai thực hiện Đề án; hướng dẫn chuyên môn để các Ban quản lý rừng, Vườn Quốc gia, Khu Bảo tồn thiên nhiên, Kiểm lâm và các bộ phận quản lý rừng có liên quan thực hiện tổng rà soát ranh giới, diện tích các loại đất đang quản lý, sử dụng và xây dựng, phê duyệt, triển khai thực hiện phương án quản lý, sử dụng đất theo mục tiêu chung của Đề án; Chỉ đạo, đôn đốc, tháo gỡ khó khăn vướng mắc trong quá trình thực hiện Đề án trên phạm vi cả nước; Phối hợp với Thanh tra Chính phủ và các Bộ, ngành, địa phương có liên quan thực hiện thanh tra, kiểm tra, kiểm soát việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ các nông, lâm trường và giải quyết dứt điểm tranh chấp, khiếu nại về đất đai giữa nông, lâm trường đối với người dân để giải quyết các vấn đề bức xúc xảy ra ở các địa phương; Tổ chức thực hiện các công việc được phân công thực hiện trong Đề án. Hàng năm, rà soát, tổng hợp nhu cầu khối lượng và kinh phí thực hiện Đề án trên phạm vi cả nước; đề xuất căn cứ xác định và mức kinh phí hỗ trợ từ ngân sách Trung ương cho các địa phương có khó khăn về ngân sách để hoàn thành nhiệm vụ nêu tại Đề án; Thường xuyên theo dõi và hàng năm tổng hợp báo cáo Thủ tướng Chính phủ tình hình thực hiện Đề án; Tổ chức tổng kết Đề án trên phạm vi cả nước trong năm 2024.

Bộ Tài nguyên và Môi trường trân trọng đề nghị Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên phối hợp tuyên truyền, vận động nhân dân để đẩy nhanh việc giải quyết các tranh chấp. Phối hợp với các Đoàn đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật về đất đai nói chung và đất đai có nguồn gốc từ các nông trường, lâm trường nói riêng.