Thời gian qua, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Uỷ ban nhân dân các cấp đã tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra lĩnh vực hoạt động khoáng sản của các tổ chức, cá nhân. Tuy nhiên, đến nay vẫn còn xảy ra tình trạng hoạt động khai thác không có Giấy phép (khai thác trái phép), nhất là khai thác trái phép cát, sỏi lòng sông, gây thất thoát tài nguyên; tác động xấu đến môi trường như phản ánh của cử tri.
Công tác quản lý nhà nước đối với cát, sỏi lòng sông liên quan đến nhiều Bộ, ngành khác nhau như: Bộ Tài nguyên và Môi trường (khoáng sản, tài nguyên nước, môi trường, biến đổi khí hậu,…); Bộ Xây dựng (vật liệu xây dựng); Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (an toàn đê điều, công trình thủy lợi, công trình phòng chống thiên tai); Bộ Công Thương (các công trình thủy điện); Bộ Giao thông vận tải (an toàn giao thông thủy); Bộ Công an (an ninh trật tự, xã hội),... cần sự phối hợp chặt chẽ, có hiệu quả giữa các Bộ, ngành; liên quan đến trách nhiệm quản lý nhà nước về khoáng sản của Ủy ban nhân dân các cấp trên địa bàn, nhất là chính quyền huyện, xã. Theo đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều Chỉ thị, văn bản chỉ đạo như: Chỉ thị số 03/CT-TTg ngày 30/3/2015 về tăng cường hiệu lực thực thi chính sách pháp luật về khoáng sản; Thông báo kết luận số 357/TB-VPCP ngày 06/11/2015 tại Hội nghị toàn quốc về phòng, chống vi phạm pháp luật trong hoạt động khai thác cát, sỏi trên sông và cửa biển; các Thông báo: số 161/TB-VPCP ngày 24/3/2017, số 325/TB-VPCP ngày 25/7/2017 về ý kiến kết luận của Phó Thủ tướng thường trực Chính phủ tại Hội nghị trực tuyến về nhiệm vụ, giải pháp tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạt động khai thác, kinh doanh cát, sỏi lòng sông.
Chính phủ đã ban hành: Nghị định số 158/2016/NĐ-CP ngày 29/11/2016 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Khoáng sản, trong đó quy định rõ trách nhiệm của Ủy ban nhân dân các cấp trong việc ban hành phương án bảo vệ khoáng sản chưa khai thác, làm rõ trách nhiệm các cấp chính quyền địa phương...; Nghị định số 33/2017/NĐ-CP ngày 03/4/2017 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước và khoáng sản, trong đó đã nâng mức xử phạt đối với hành vi khai thác cát, sỏi trái phép lên 2,3 lần so với khoáng sản khác.
Thực hiện trách nhiệm nêu trong các văn bản nêu trên và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, đến nay nhiều địa phương đã ban hành quy chế phối hợp giữa các Sở, ngành; quy chế phối hợp quản lý khoáng sản cát, sỏi lòng sông tại các khu vực giáp ranh, các lưu vực sông; đã tăng cường thanh tra, kiểm tra xử lý nghiêm các vi phạm trong lĩnh vực khoáng sản nói chung, cát, sỏi nói riêng; đã thực hiện nhiều biện pháp như: quản lý chặt chẽ bến bãi, lập đường dây nóng, nghiêm cấm việc mua bán cát, sỏi không có nguồn gốc hợp pháp,… Theo số liệu thống kê, riêng 22 tỉnh, thành phố đã phát hiện và xử phạt 38,715 tỷ đồng, chuyển hồ sơ xử lý hình sự 07 vụ vi phạm.
Để tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về khoáng sản, nhất là ngăn chặn hoạt động khai thác cát, sỏi trái phép, trong năm 2018, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã xây dựng, trình Chính phủ xem xét, ban hành Nghị định quản lý cát, sỏi lòng sông và bảo vệ lòng, bờ, bãi sông, theo đó, đã thể chế hóa 05 chính sách mới, đó là: quản lý cát, sỏi lòng sông gắn với trách nhiệm bảo vệ lòng, bờ, bãi sông; thống nhất quản lý, quy hoạch cát, sỏi theo lưu vực sông; quản lý chặt chẽ theo 04 khâu từ quy hoạch đến cấp phép; mua bán, vận chuyển; đẩy mạnh cấp phép thông qua đấu giá quyền khai thác; quy định trách nhiệm cụ thể, rõ ràng của chính quyền địa phương các cấp, nhất là cấp huyện, xã; trách nhiệm của các Bộ, ngành theo hướng mỗi một nhiệm vụ hay một việc chỉ có một cơ quan thực hiện. Trong năm 2019, Bộ Tài nguyên và Môi trường tiếp tục rà soát và đề xuất Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 33/2017/NĐ-CP theo hướng quy định chặt chẽ hơn về chế tài xử phạt đối với các tổ chức, cá nhân có hành vi gây tổn thất tài nguyên khoáng sản; gây tác động môi trường nghiêm trọng, tiếp tục đề xuất tăng mức xử phạt đối với hành vi khai thác khoáng sản trái phép.
