Trước thực trạng ô nhiễm môi trường trên các lưu vực sông Nhuệ - Đáy, Châu Giang, thời gian qua Bộ Tài nguyên và Môi trường đã tích cực phối hợp với các Bộ, ngành và Uỷ ban nhân dân các tỉnh trên các lưu vực sông triển khai nhiều hoạt động bảo vệ môi trường, cụ thể là:
Đẩy mạnh triển khai Đề án tổng thể bảo vệ môi trường lưu vực sông Nhuệ - sông Đáy đến năm 2020 và Quyết định số 1435/QĐ-TTg ngày 18/8/2014 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Đề án; cùng với Ủy ban bảo vệ môi trường lưu vực sông Nhuệ - sông Đáy do Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh trên lưu vực làm Chủ tịch luân phiên đã tập trung vào công tác giám sát các nguồn thải lớn trọng điểm, giải quyết các vấn đề liên tỉnh, đầu tư các dự án công trình xử lý ô nhiễm.
Chú trọng đầu tư, xây dựng và vận hành hệ thống quan trắc, giám sát môi trường và cơ sở thông tin dữ liệu về chất lượng môi trường nước và các nguồn thải ra lưu vực. Đến nay, đã được xây dựng 5 trạm quan trắc online, trong đó có 1 trạm online tại sông Tô Lịch do thành phố Hà Nội đầu tư, 04 trạm tại Hà Nam và Nam Định. Phối hợp với địa phương tổ chức quan trắc môi trường nước các sông trên địa bàn, thông báo kịp thời kết quả quan trắc để các cơ quan, tổ chức và người dân sử dụng nguồn nước biết và chủ động kế hoạch sản xuất, sinh hoạt, tập trung vào các điểm từ hợp lưu sông Tô Lịch – sông Nhuệ, sông Nhuệ - sông Châu Giang tại Cống Thần xuống đến cầu Đập Phúc, qua Lý Nhân và vị trí chảy ra sông Hồng.
Triển khai gần 70 dự án, công trình hạ tầng, mô hình quản lý, bảo vệ môi trường trong lưu vực như: các dự án nạo vét một số hồ, thuỷ vực; dự án trồng rừng đầu nguồn sông Nhuệ - sông Đáy tại tỉnh Hoà Bình; tỉnh Hà Nam đã xây dựng trạm xử lý nước rỉ rác tại xã Thanh Thuỷ; trạm xử lý nước thải cụm công nghiệp Cầu Giát, 03 trạm xử lý nước thải sinh hoạt tập trung cho thành phố Phủ Lý; mô hình xử lý môi trường làng nghề của tỉnh Hà Nam, Ninh Bình và thành phố Hà Nội; đầu tư xây dựng hệ thống xử lý nước thải y tế cho bệnh viện tại các tỉnh, thành phố trên lưu vực sông Nhuệ - sông Đáy; đầu tư xây dựng nhà máy xử lý rác thải bằng công nghệ tiên tiến để xử lý rác thải của thành phố Hà Nội; các dự án nạo vét, cải tạo hệ thống thủy lợi, công trình tiêu nước tại các trạm bơm của thành phố Hà Nội... Đặc biệt, dự án xây dựng nhà máy xử lý nước thải Yên Xá có công suất 270.000 m3 /ngày, giá trị đầu tư gần 19.000 tỷ đồng với hệ thống thu gom nước thải sinh hoạt hiện đại. Tỉnh Ninh Bình đã hoàn thành khu xử lý chất thải rắn thung Quèn Khó, trạm xử lý nước thải tập trung khu công nghiệp Gián Khẩu. Tỉnh Nam Định đã vận hành trạm xử lý nước thải khu công nghiệp Hoà Xá, khu công nghiệp Bảo Minh, cụm công nghiệp An Xá; khắc phục ô nhiễm 01 làng nghề và cải tạo nâng cấp kênh T3-11.
Tăng cường thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ có nguồn thải ra lưu vực. Tổ chức triển khai thống kê, điều tra nguồn nước thải xả thải trực tiếp ra lưu vực sông Nhuệ - sông Đáy, trên cơ sở đó xác định trách nhiệm của từng địa phương, chủ nguồn thải. Riêng trong năm 2019, trên hai lưu vực sông Cầu và sông Nhuệ-sông Đáy, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường các tỉnh trên lưu vực sông đã thanh tra và xử lý 528 cơ sở vi phạm với số tiền xử phạt hành chính 33.703.900.000 đồng. Bộ Công an đã xử lý 357 vụ việc vi phạm về môi trường, xử phạt vi phạm hành chính với số tiền 14.491.250.000 đồng.
Về xử lý các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, đối với lưu vực sông Nhuệ-sông Đáy, đạt 95,55% (tương ứng 43/45 cơ sở) việc xử lý các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng theo Quyết định số 64/2003/QĐ-TTg ngày 22/4/2003 (tỉnh Hà Nam đang xử lý các cơ sở còn lại); đạt 70,4% (tương ứng 19/27 cơ sở) theo Quyết định số 1788/QĐ-TTg ngày 01/10/2013.
Các nguồn nước thải phát sinh từ các khu công nghiệp hầu hết có hệ thống xử lý nước thải tập trung, trên lưu vực sông Nhuệ-sông Đáy đạt khoảng 75%; đối với các cụm công nghiệp cũng đã và đang xây dựng trạm xử lý tập trung nhưng chiếm tỷ lệ nhỏ (dưới 30% đối với lưu vực sông Nhuệ).
Có văn bản số 3638/BTNMT-TCMT ngày 29/7/2019 gửi Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trên lưu vực đề nghị phối hợp xử lý ô nhiễm môi trường lưu vực sông Nhuệ - Đáy. Để bảo vệ môi trường lưu vực sông Nhuệ - Đáy, sông Châu Giang cần có sự vào cuộc đồng bộ của nhiều bộ, ngành trong đôn đốc, chỉ đạo, hoàn thiện các thể chế, chính sách, thanh tra, kiểm tra, điều phối; đặc biệt là vai trò của địa phương nơi quản lý các nguồn thải và trách nhiệm của các chủ nguồn thải trên lưu vực.
Trong thời gian tới, Bộ Tài nguyên và Môi trường, các Bộ, ngành và địa phương, tham mưu Thủ tướng Chính phủ cơ chế mới trong tổ chức, điều phối các hoạt động bảo vệ môi trường của lưu vực, trong đó sẽ xác định rõ vai trò, trách nhiệm của các Bộ quản lý ngành, địa phương có nguồn thải chính. Một số giải pháp chính sẽ triển khai thực hiện như sau:
Bộ Tài nguyên và Môi trường: tiếp tục chỉ đạo, đôn đốc các địa phương có nguồn thải triển khai việc thu gom xử lý các nguồn thải trên địa bàn đảm bảo quy chuẩn, tiêu chuẩn trước khi xả ra môi trường; chủ trì, phối hợp với các địa phương trên lưu vực tiến hành quan trắc, đánh giá diễn biến chất lượng môi trường nước; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường đối với các cơ sở hoạt động trong lĩnh vực có nguy cơ cao gây ô nhiễm môi trường, sự cố môi trường và xử lý nghiêm theo quy định.
