Về nội dung thực trạng ô nhiễm không khí

Chất lượng môi trường không khí nói chung và tại các đô thị lớn nói riêng chịu tác động do bụi, khí thải phát sinh từ các hoạt động phát triển kinh tế xã hội, giao thông vận tải... Trong đó, khí thải từ các phương tiện giao thông cơ giới đường bộ, đặc biệt là xe ô tô, xe gắn máy chiếm tỉ lệ lớn nhất đồng thời cũng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng lượng phát thải gây ô nhiễm môi trường không khí đô thị. Theo báo cáo năm 2018 của Cơ quan năng lượng quốc tế (IEA), giao thông vận tải đóng góp 24.34% lượng khí thải carbon mỗi năm. Xét riêng lĩnh vực giao thông vận tải, các loại ô tô hạng nhẹ, ô tô tải và ô tô bus lần lượt chiếm 44%, 27% và 6% lượng khí thải carbon mỗi năm. Các phương tiện giao thông cơ giới sử dụng nhiên liệu hóa thạch như xăng và dầu diesel, quá trình đốt cháy nhiên liệu dẫn tới phát sinh nhiều loại khí thải như SO2, NO2, CO, bụi (TSP, PM10, PM2.5); thậm chí rò rỉ, bốc hơi nhiên liệu khi vận hành phát sinh VOC, Benzen, Toluen...

Đến tháng 02 năm 2020, toàn quốc có tổng số 3.553.700 xe ô tô và khoảng 45 triệu xe máy đang lưu hành. Trong đó, Hà Nội có gần 6 triệu xe máy, Thành phố Hồ Chí Minh có hơn 8 triệu xe máy lưu thông hàng ngày, chưa tính đến các phương tiện giao thông của người dân từ các địa phương khác đi qua, phương tiện giao thông của Quân đội, Công an. Trong số các phương tiện đang lưu hành, nhiều phương tiện cũ không đảm bảo tiêu chuẩn khí thải, niên hạn để lưu thông trong thành phố, nhiều xe qua nhiều năm sử dụng và không thường xuyên bảo dưỡng nên hiệu quả sử dụng nhiên liệu thấp, nồng độ chất độc hại và bụi trong khí thải cao. Đây là một trong những nguyên nhân của vấn đề ô nhiễm không khí ở các thành phố lớn ở Việt Nam, đặc biệt là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh thời gian gần đây ngày càng gia tăng.

Diễn biến chất lượng không khí từ năm 2010 đến nay cho thấy: Từ năm 2018 đến năm 2019, nồng độ bụi PM2.5 có xu hướng tăng hơn so với giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2017. Giai đoạn từ tháng 9 đến tháng 12 năm 2019, khu vực miền Bắc đã xảy ra một số đợt cao điểm ô nhiễm không khí, nồng độ bụi PM2.5 tăng mạnh so với các tháng trước đó và tăng cao so với cùng kỳ các năm từ 2015 - 2018. Chỉ số chất lượng không khí tại một số đô thị như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh có nhiều thời điểm ở mức xấu với chỉ số AQI từ 150 đến 200, có khi vượt 200 tương đương mức rất xấu.

Về nội dung nguyên nhân của tình trạng ô nhiễm không khí

Những nguyên nhân chính phát sinh bụi, khí thải gây tác động, ô nhiễm môi trường không khí được xác định cụ thể là:

Từ hoạt động giao thông vận tải: Chất lượng môi trường không khí tại các đô thị lớn chịu tác động của bụi, khí thải từ số lượng lớn các phương tiện cơ giới tham gia giao thông. Theo báo cáo của UBND thành phố Hà Nội và UBND Thành phố Hồ Chí Minh, hiện tại thành phố có hơn 770 nghìn xe ô tô, gần 5,8 triệu xe máy tại Hà Nội và 700 nghìn ô tô, 7,5 triệu xe máy lưu thông hàng ngày tại Thành phố Hồ Chí Minh, chưa tính đến các phương tiện giao thông của người dân từ các địa phương khác đi qua, phương tiện giao thông của Quân đội, Công an), trong đó có nhiều phương tiện cũ không đảm bảo tiêu chuẩn khí thải, niên hạn để lưu thông trong thành phố.

Từ hoạt động xây dựng: Chất lượng môi trường không khí cũng chịu tác động rất lớn từ hoạt động xây dựng nhà ở, xây dựng công trình giao thông, xây dựng công trình công ích (cải tạo mặt đường, vỉa hè). Các công trình xây dựng mới, cải tạo, sửa chữa nhà ở, đường giao thông do chưa nghiêm túc thực hiện việc che chắn làm phát sinh bụi tại các công trường xây dựng và phương tiện chuyên chở nguyên vật liệu, phế thải xây dựng, không rửa xe trước khi ra khỏi công trường v.v… (ví dụ thành phố Hà Nội có hơn 1.000 công trình xây dựng đang triển khai). - Từ hoạt động sản xuất công nghiệp: Khí thải phát sinh từ cơ sở sản xuất công nghiệp có sử dụng nhiên liệu hóa thạch như than, dầu (các ngành nhiệt điện, xi măng, sắt thép, hoá chất, phân bón hoá học, chế biến khoáng sản v.v…). Trên địa bàn thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh cũng như các tỉnh lân cận hai đô thị lớn này hiện có nhiều khu công nghiệp, cụm công nghiệp, các cơ sở công nghiệp quy mô lớn đang hoạt động và gây phát sinh nguồn khí thải lớn, gây ảnh hưởng đến chất lượng không khí.

Từ hoạt động đốt ngoài trời: Chất lượng môi trường không khí còn chịu tác động của hoạt động đốt rác thải ngoài trời, trong đó có cả chất thải nguy hại không đúng quy định tại một số địa phương. Đặc biệt tại các tỉnh thành phía Bắc, trong đó có thành phố Hà Nội có hiện tượng nông dân đốt rơm, rạ, phụ phẩm sau thu hoạch ngoài cánh đồng.

Từ sử dụng bếp than tổ ong trong sinh hoạt: Một số tỉnh, thành phố miền Bắc mà đặc biệt là thành phố Hà Nội còn sử dụng số lượng lớn bếp than tổ ong để đun nấu trong sinh hoạt hàng ngày cũng như để kinh doanh. Đây là một nguồn trong những nguồn gây ô nhiễm môi trường không khí của thành phố Hà Nội.

Từ nguồn ô nhiễm xuyên khu vực, xuyên biên giới và tác động bất lợi của điều kiện thời tiết, khí hậu: Ô nhiễm môi trường không khí còn bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi nguyên nhân khách quan do ảnh hưởng của thời tiết, khí hậu trong thời điểm giao mùa, có hiện tượng nghịch nhiệt. Đây là xu hướng chung của các nước trong khu vực (Thái Lan, Iran, Ấn Độ, Hàn Quốc v.v…) cũng đã xuất hiện các đợt ô nhiễm không khí trong thời gian qua. Ngoài ra, bụi mịn, khí thải còn có nguồn gốc phát sinh từ xa, khu vực tỉnh, thành phố khác hoặc quốc gia khác (ô nhiễm liên vùng, ô nhiễm xuyên biên giới).

Ý kiến về giải pháp kiểm soát ô nhiễm không khí

Trước diễn biễn ô nhiễm môi trường không khí ngày càng phức tạp, bên cạnh việc triển khai thực hiện các giải pháp cải thiện chất lượng môi trường không khí theo Quyết định số 985a/QĐ-TTg ngày 01/6/2016 của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị về tăng cường kiểm soát ô nhiễm không khí, giao các Bộ, ngành, địa phương triển khai thực hiện các biện pháp cấp bách, trước mắt để kiểm soát, giảm thiểu tác động xấu đến môi trường không khí.

oát, giảm thiểu tác động xấu đến môi trường không khí. Đối với ý kiến của Đại biểu Quốc hội Lưu Bình Nhưỡng đề nghị bổ sung giải pháp đẩy mạnh trồng rừng để ngăn ngừa ô nhiễm không khí tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh cùng các đô thị lớn là giải pháp rất đúng đắn. Hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đang tổ chức thực hiện quy định của Luật Lâm nghiệp năm 2017, trong đó bao gồm tổ chức thực hiện các nội dung về quy hoạch lâm nghiệp, là cơ sở để định hướng thực hiện các giải pháp đẩy mạnh trồng rừng ngăn ngừa ô nhiễm không khí. Bên cạnh đó, Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ cũng giao Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chỉ đạo, hướng dẫn triển khai việc thu gom, xử lý, chế biến phụ phẩm sau thu hoạch thành các sản phẩm có ích; tăng cường công tác tuyên truyền tới người dân không đốt phụ phẩm nông nghiệp và xử lý đúng quy định bảo vệ môi trường là nguy cơ hiện hữu gây tác động xấu đến môi trường không khí cần được xử lý ngay.