Trong những năm qua, xuất phát từ thực tế do nguồn nguyên liệu, phế liệu trong nước không đủ để đáp ứng nhu cầu của một số ngành sản xuất nên việc nhập khẩu phế liệu từ nước ngoài về Việt Nam làm nguyên liệu sản xuất là một nhu cầu tất yếu. Hoạt động nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất tại các cảng biển của Việt Nam đã tăng mạnh, dẫn đến tình trạng tồn đọng các container phế liệu, tác động xấu đến hoạt động của các ngành sản xuất cũng như nguy cơ gây ô nhiễm môi trường đối với nước ta.

Công tác quản lý hoạt động nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất được thực hiện theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường, hải quan, chất lượng sản phẩm hàng hóa, khoa học và công nghệ, giao thông vận tải, ngoại thương. Để giải quyết các vấn đề bất cập trong nhập khẩu phế liệu, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo các Bộ, ngành, địa phương khẩn trương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã có nhiều văn bản, tổ chức nhiều cuộc họp về công tác quản lý phế liệu nhập khẩu. Triển khai chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, các Bộ, ngành và địa phương đã thực hiện nhiều hoạt động nhằm tăng cường quản lý phế liệu nhập khẩu, cụ thể như sau:

- Bộ Tài nguyên và Môi trường:

+ Đã phối hợp chặt chẽ với các Bộ: Tài chính, Công Thương, Công an, Giao thông vận tải, Tư pháp, Văn phòng Chính phủ và các Hiệp hội để đánh giá nhu cầu về phế liệu sản xuất và thống nhất các giải pháp để siết chặt các hoạt động nhập khẩu, ngăn ngừa các nguy cơ phế liệu ồ ạt vào Việt Nam. Ngày 10/7/2018, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã có văn bản số 3664/BTNMT-TCMT gửi Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương yêu cầu rà soát, báo cáo về công tác bảo vệ môi trường trong làm nguyên liệu sản xuất. Ngày 18/7/2018, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã có văn bản số 59/BC-BTNMT đề xuất Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các Bộ, ngành triển khai các giải pháp đồng bộ để ngăn chặn tình trạng phế liệu nhập khẩu vào Việt Nam, trong đó, có việc cấm việc nhập khẩu phế liệu để sơ chế và nhập khẩu ủy thác.

+ Xây dựng, trình cấp có thẩm quyền ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền các văn bản quy phạm pháp luật hoặc văn bản chỉ đạo nhằm kiểm soát nhập khẩu phế liệu như: Chỉ thị số 27/CT-TTg ngày 27/9/2018 của Thủ tướng Chính phủ về một số giải pháp cấp bách tăng cường công tác quản lý đối với hoạt động nhập khẩu và sử dụng phế liệu nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất; Thông tư số 08/2018/TT-BTNMT và Thông tư số 09/2018 ngày 14/9/2018 ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phế liệu nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất; trình Chính phủ dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật Bảo vệ môi trường[1], trong đó, nội dung quản lý phế liệu nhập khẩu được quy định chặt chẽ, đảm bảo kiểm soát hiệu quả hoạt động nhập khẩu phế liệu vào Việt Nam; trình Thủ tướng Chính phủ dự thảo Quyết định sửa đổi Danh mục phế liệu được phép nhập khẩu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất[2].

+ Cập nhật thường xuyên, kịp thời và công bố danh sách các tổ chức, cá nhân được cấp Giấy chứng nhận/Giấy xác nhận đủ điều kiện bảo vệ môi trường trong nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất trên Cổng thông tin điện tử của Bộ và Cổng thông tin Một cửa quốc gia.

+ Tổ chức thanh tra việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động nhập khẩu và sử dụng phế liệu nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất đối với các cơ quan, tổ chức liên quan; tiếp tục xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân vi phạm theo quy định của pháp luật và tổng hợp báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

- Bộ Công thương: Đã ban hành Thông tư số 41/2018/TT-BCT ngày 06/11/2018 quy định về Danh mục phế liệu tạm ngừng kinh doanh tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu; đang hoàn thiện quy định liên quan đến cửa khẩu được phép nhập khẩu phế liệu; đã chỉ đạo cơ quan quản lý thị trường kiểm tra, giám sát hoạt động buôn bán và sử dụng phế liệu nhập khẩu; đã ban hành các văn bản chỉ đạo điều hành, văn bản trao đổi trong việc triển khai kiểm soát chặt chẽ phế liệu nhập khẩu vào Việt Nam.

- Bộ Tài chính: đang hoàn thiện trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, ban hành Quyết định sửa đổi, bổ sung Quyết định số 15/2017/QĐ-TTg về danh mục hàng hóa nhập khẩu phải làm thủ tục hải quan tại cửa khẩu nhập; đã tích cực chỉ đạo Tổng cục Hải quan kiểm tra, giám sát, thúc đẩy nhanh quá trình thực hiện thủ tục thông quan và thường xuyên trao đổi với các Bộ có liên quan trong việc triển khai các quy định liên quan đến hoạt động nhập khẩu phế liệu; có các biện pháp để ngăn chặn từ xa các lô hàng phế liệu nhập khẩu không đáp ứng quy định của pháp luật Việt Nam.

- Bộ Giao thông vận tải:

+ Đã chỉ đạo Cục Hàng hải Việt Nam phối hợp với các doanh nghiệp khai thác cảng biển, hãng tàu, đại lý hãng tàu rà soát, lập danh mục container phế liệu đang tồn đọng tại cảng biển;

+ Đã tổ chức làm việc với Bộ Tài chính, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Công Thương và các cảng biển có lượng hàng tồn đọng lớn để làm rõ nguyên nhân và có giải pháp xử lý đối với các lô hàng phế liệu nhập khẩu đang tồn đọng tại các cảng biển (cụ thể là đối với các lô hàng tồn đọng trên 90 ngày và hàng hóa là phế liệu không đủ điều kiện nhập khẩu hoặc hàng hóa là chất thải);

+ Ngày 26/10/2018, đã tổ chức làm việc với các hãng tàu để xem xét việc miễn, giảm phí lưu container cho các lô hàng đang tồn đọng tại cảng. Ngày 06/11/2018, đã giao Cục Hàng hải Việt Nam thông báo đến các chủ hàng làm việc cụ thể với hãng tàu để đề xuất việc miễn giảm phí lưu container những lô hàng đang tồn đọng[4]. Đến nay, một số doanh nghiệp chủ hàng đã phối hợp với các hãng tàu để xử lý, tháo gỡ khó khăn.

- Bộ Khoa học và Công nghệ: đã chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương, Bộ Tài nguyên và Môi trường rà soát công nghệ sản xuất có sử dụng phế liệu nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất đảm bảo thân thiện với môi trường và phù hợp với điều kiện Việt Nam; xây dựng các biện pháp kỹ thuật bảo đảm không để nhập khẩu các dây chuyền công nghệ tái chế phế liệu đã qua sử dụng; các công nghệ tái chế phế liệu lạc hậu vào Việt Nam.

- Bộ Công an: đã tích cực điều tra 274 doanh nghiệp nhập khẩu phế liệu thể hiện trên tờ khai E-mainifest. Kết quả cho thấy, có 133 doanh nghiệp không có Giấy xác nhận hoặc giả mạo Giấy xác nhận. Bộ Công an đã tiến hành khởi tố 02 tổ chức và 06 cá nhân có hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất theo đúng quy định của pháp luật.

- Bộ Quốc phòng và Bộ, ngành liên quan theo chức năng và nhiệm vụ được giao đang triển khai quyết liệt các nhiệm vụ theo quy định.

Trong thời gian tới, các Bộ, ngành và địa phương sẽ tiếp tục khẩn trương triển khai Chỉ thị số 27/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về một số giải pháp cấp bách tăng cường công tác quản lý đối với hoạt động nhập khẩu và sử dụng phế liệu nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất, trong đó tập trung triển khai một số nội dung sau:

- Tiếp tục rà soát, hoàn thiện và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý phế liệu nhập khẩu sau khi được ban hành, đặc biệt là các biện pháp phòng vệ từ xa để ngăn chặn việc đưa phế liệu không đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật vào các cảng biển của Việt Nam.

- Khẩn trương xử lý các lô hàng phế liệu tồn đọng tại các cảng biển theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường, hải quan và theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Chỉ thị số 27/CT-TTg.

- Kiểm soát chặt chẽ hoạt động cấp Giấy xác nhận đủ điều kiện về bảo vệ môi trường trong nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất; chỉ xem xét cấp mới, cấp lại Giấy xác nhận đủ điều kiện về bảo vệ môi trường trong nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất đối với đơn vị nhập khẩu phế liệu để sử dụng trực tiếp làm nguyên liệu sản xuất khi chứng minh được nhu cầu và năng lực sử dụng phế liệu.

- Tiếp tục tăng cường thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường đối với công tác cấp Giấy xác nhận đủ điều kiện về bảo vệ môi trường trong nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất và hoạt động nhập khẩu, sử dụng phế liệu làm nguyên liệu sản xuất trong năm 2019.

- Tăng cường hoạt động truyền thông, hướng dẫn các Bộ, ngành và địa phương triển khai thực hiện đúng các quy định về bảo vệ môi trường đối với hoạt động nhập khẩu phế liệu.