Quy định EPR được xây dựng phù hợp với nguyên tắc "người gây ô nhiễm phải trả tiền"

Khoản đóng góp không phải thuế, phí

Luật Bảo vệ môi trường 2020 có hai quy định về trách nhiệm của nhà sản xuất, nhập khẩu, gồm: Điều 54 quy định trách nhiệm tái chế chất thải và Điều 55 quy định trách nhiệm thu gom, xử lý chất thải. Theo đó, tại hai điều luật này có quy định đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam tương ứng là đóng góp để hỗ trợ tái chế và đóng góp để hỗ trợ xử lý chất thải. Hai cơ chế đóng góp tài chính này là khác nhau, áp dụng cho các nhóm sản phẩm, bao bì khác nhau và cơ chế quản lý, vận hành cũng khác nhau.

Về trách nhiệm tái chế, doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu 6 nhóm sản phẩm, bao bì có giá trị tái chế như: thiết bị điện – điện tử; pin - ắc quy; săm lốp; dầu nhớt, phương tiện giao thông và bao bì, có hai lựa chọn là tự mình tổ chức tái chế hoặc đóng tiền vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam để hỗ trợ tái chế. Việc đóng tiền vào Quỹ BVMT trong trường hợp này là tự nguyện vì đây là lựa chọn nhằm thực hiện trách nhiệm tái chế của nhà sản xuất, nhập khẩu.

Về trách nhiệm xử lý chất thải, doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu 5 nhóm sản phẩm, bao bì có các tiêu chí như chứa chất độc hại, khó có khả năng tái chế hoặc gây khó khăn cho thu gom, xử lý sau khi trở thành chất thải như: bao bì hoá chất, thuốc bảo vệ thực vật; kẹo cao su; tã, bỉm sử dụng một lần; thuốc lá; sản phẩm, đồ nhựa dùng một lần hoặc các sản phẩm sử dụng nhựa như một số sản phẩm như quần áo, giày dép, đồ chơi… thì phải đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam để hỗ trợ xử lý chất thải. Đây là khoản đóng góp bắt buộc, khách với đóng góp tự nguyện để thực hiện trách nhiệm tái chế.

Giải thích rõ hơn về bản chất của các khoản đóng góp tài chính này, ông Phan Tuấn Hùng, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Tài nguyên và Môi trường cho biết: Bản chất thì tiền đóng vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam là để thực hiện trách nhiệm tái chế hoặc xử lý các sản phẩm, bao bì khi chúng trở thành chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu; khoản tiền này không nộp vào ngân sách, không phải là thuế hay phí môi trường.

“Kinh nghiệm của nhiều quốc gia đã triển khai cơ chế này đều không coi khoản đóng góp này là nguồn thu ngân sách, sử dụng trực tiếp cho hoạt động tái chế, xử lý chất thải; cơ quan nhà nước không quản lý, sử dụng khoản đóng góp này mà chỉ thực hiện vai trò giám sát, kiểm tra việc quản lý, sử dụng bảo đảm hiệu quả, minh bạch, đúng mục đích và đúng pháp luật”, ông Phan Tuấn Hùng khẳng định.

Nguyên tắc quản lý khoản đóng góp

Công khai, minh bạch và đúng mục đích luôn là yếu tố quyết định thành công của quy định đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường thực hiện trách nhiệm tái chế, xử lý chất thải.

Để đảm bảo các yếu tố trên, Nghị định 08/2022/NĐ-CP hướng dẫn Luật Bảo vệ môi trường quy định, việc quản lý và sử dụng khoản đóng góp tài chính hỗ trợ thực hiện trách nhiệm tái chế, xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu phải được phân loại và theo dõi riêng biệt theo hai hoạt động.

Theo ông Đỗ Xuân Thuấn, chuyên gia tư vấn và Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam, nguyên tắc quản lý và sử dụng khoản đóng góp tài chính phải đảm bảo các nguyên tắc như: Khoản đóng góp tài chính thực hiện trách nhiệm tái chế sau khi trích chi phí quản lý hành chính theo quy định được sử dụng để hỗ trợ các hoạt động tái chế sản phẩm, bao bì quy định tại Phụ lục XXII của Nghị định số 08/2022/NĐ-CP; Khoản đóng góp tài chính thực hiện trách nhiệm xử lý chất thải sau khi trích chi phí quản lý hành chính theo quy định được sử dụng để hỗ trợ các hoạt động xử lý chất thải; Tồn dư khoản nguồn tài chính hỗ trợ thực hiện trách nhiệm tái chế, xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu năm trước được chuyển sang năm kế tiếp để sử dụng cho các hoạt động theo quy định; Lãi tiền gửi ngân hàng của số tiền đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam được sử dụng cho chi phí quản lý hành chính (hoạt động quản lý, giám sát và hỗ trợ thực hiện EPR).

Cũng theo theo quy định của Nghị định 08/2022/NĐ-CP hiện nay, việc quản lý, giám sát việc sử dụng khoản tiền đóng góp này có sự tham gia trực tiếp của nhà sản xuất, nhập khẩu thông qua Hội đồng EPR quốc gia. Nhà sản xuất, nhập khẩu được quyền tham gia quyết định, giám sát việc quản lý, sử dụng khoản tiền này để bảo đảm hiệu quả, minh bạch và đúng mục đích.

Nhật Mai